Alternate Text
اینجا محل تبلیغ شماست
مقالات مرتبط
۱۴۰۱/۰۱/۱۶    ۱۱:۰ کد خبر:010116079066
عصر استفاده از نفت و گاز به سرآمده است
توسعه اقتصادی همراه با سلامت محیط‌زیست در گرو انرژی‌های نو؛

عصر استفاده از نفت و گاز به سرآمده است

تاریخچه مصرف حامل‌های انرژی در ایران بیانگر این نکته است که اقبال سیاست‌گذاران این حوزه به سوی استفاده از مواد هیدروکربوری و سوخت‌های فسیلی بسیار بیشتر بوده و متأسفانه دست‌ کم تا یکی دو دهه اخیر قراردادن انرژی‌های تجدیدپذیر در سبد مصرف، چندان مورد استقبال قرار نگرفته است.

‌‌‌‌‌ [ فرزین سوادکوهی]‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ [ روزنامه‌نگار ]‌‌‌‌‌ ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌
این موضوع صد البته به دلیل وفور منابع انرژی فسیلی در ایران بوده و از آنجا که ذخایر عظیمی از نفت و گاز در کشور ما همواره در دسترس بوده است، انرژی‌های نو کمتر در راستای رفع نیازها مورد استفاده قرار گرفته است.
در حقیقت در تمام چند دهه گذشته، بخش عمده اذهان سیاست‌گذاران و متولیان تأمین انرژی در کشور ما با اتکا به مواد فسیلی سمت‌وسو گرفت و از منابع عظیم و خدادادی انرژی‌های پاک و نو غفلت شد.
شوربختانه متولیان تأمین انرژی در ایران بسیار دیر به یاد استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر افتادند، هرچند رویکرد اخیر نهادهای ذی‌ربط می‌تواند بسیار مطلوب و مبارک تلقی شود که دریافتند بیش از این تعلل کردن به زیان اقتصاد و سلامت کشور خواهد بود.
با این تفاسیر استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر به طور کامل کنار گذاشته نشد و البته با گذشت زمان و دردسرهایی که تولید نفت و گاز و پالایش آن برای استفاده ایجاد کرد، راه گریز برای مسئولان را باز گذاشت. در واقع این موانع موجب نشد که مدیران رده بالای کشور بر توانمندی انرژی‌های تجدیدپذیر چشم بربندند. به‌خصوص وقتی به دلیل مناقشات سیاسی بین دولت‌ها، رفتارها و تعاملات اقتصادی بین‌المللی نیز رنگ دیگری گرفت و خود را در قالب تنگناهای اقتصادی و تحریمی عیان کرد.
به‌هرحال به رغم اعمال تحریم‌ها از سوی قدرت‌های جهانی، توسعه صنایع نیروگاهی مدرن و به‌ویژه گسترش نیروگاه‌های تجدیدپذیر نیز تحت تأثیر تحریم‌ها قرار گرفت. اما تندبادهای تحریمی عاملی برای توقف در حوزه تجدیدپذیرها نشد. هر چند سرعت این توسعه را به شکل معنی‌داری کُند کرد.
با همین نگاه هم بود که از دهه 40 خورشیدی به این سو، سود بردن از انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر در برخی از نقاط جغرافیایی کشور که استعداد چنین انتفاعی را داشتند مد‌نظر قرار گرفت و در چند جای سرزمینمان نیروگاه‌های برق تجدید‌پذیر هر چند با سرعتی بسیار کم احداث شد.
جایگاه تجدید‌پذیرها در تولید برق
بر اساس آخرین داده‌های اطلاعاتی هم اینک نزدیک به 900 مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر ذیل روش‌هایی مانند تولید برق از باد، خورشید و زیست توده در کشور، تولید انرژی را در دستور کار خود قرار داده‌اند و این درحالی‌است که کل نیاز برقی کشور فعلاً تا محدوده 86 هزار مگاوات محاسبه شده است. بر پایه همین اطلاعات گفته می‌شود که درحال‌حاضر دولت مکلف شده است تا تأمین برق مورد نیاز کشور از محل انرژی‌های تجدیدپذیر را تا میزان 10 هزار مگاوات بالا ببرد و بالطبع برای رسیدن به چنین هدفی باید چهار سال انتظار کشید.
از 900 مگاوات برق تجدیدپذیر که در کشور نصب شده است نزدیک به 310 مگاوات مختص به نیروگاه‌های بادی،390 مگاوات برای نیروگاه‌های خورشیدی و الباقی مربوط به برخی واحدهای تولیدی کوچک‌تر برق آبی‌ها و نیروگاه‌های زیست توده و انبساطی است. این میزان استفاده از نیروگاه‌های برق تجدید‌پذیر در کشور ما در حالی رقم خورده است که گفته می‌شود در کل دنیا ظرفیت نیروگاه‌هایی از این دست 30 درصد نیازهای برقی را تأمین می‌کند و در برخی کشورها این میزان تا سقف 80 درصد هم پیش رفته است. براساس این محاسبات سهم ایران در خصوص استفاده از انرژی‌های تجدید‌پذیر فقط یک درصد است که طبعاً عددی بسیار پایین و ناچیز تلقی می‌شود.
گفته می‌شود بر اساس پژوهش‌های به‌عمل آمده در ایران، امکان تأمین ۱۴۰ هزار مگاوات برق از تجدیدپذیرها وجود دارد که از این میزان ۱۰۰ هزار مگاوات مربوط به نیروگاه‌های خورشیدی و ۴۰ هزار مگاوات مربوط به نیروگاه‌های بادی خواهد بود.
تجهیزات تولید برق از تجدیدپذیرها ارزان‌تر شده است
سهم تجدیدپذیرها از 86 هزار مگاوات برق تولیدی، هنوز به عدد 1000 مگاوات هم نرسیده است. این موضوع زمانی مخاطره‌آمیزتر می‌شود که در می‌یابیم حالا دیگر تهیه و تولید تجهیزات چنین نیروگاه‌هایی مانند سنوات گذشته بسیار پُر هزینه نخواهد بود و هم‌اکنون در داخل خود کشور نیز چنین تجهیزاتی در حال ساخت است.
شاید بر اساس همین توانایی‌ها هم هست که وزارت نیرو قصد دارد تا چهار سال آینده سقف تولید برق از محل انرژی‌های تجدیدپذیر را تا 10 هزار مگاوات بالاتر ببرد. اما موانع فراوانی در مقابل این رویکرد داریم. چنانچه این موانع از پیش‌رو برداشته شود قبل از هر چیز از شر آلایندگی‌های ناشی از سوزاندن مواد فسیلی در امان خواهیم ماند. همچنین صرفه‌جویی عظیمی در هزینه‌های ناشی از استفاده از منابع نفت و گاز صورت خواهد گرفت که این دیدگاه، اقتصاد آسیب‌پذیر فعلی ما را قوتی تازه خواهد بخشید. از سوی دیگر این بینش اگر در کشور جا بیفتد موجب خواهد شد ایران به سهولت، تعهدات جهانی خود مبنی بر برطرف کردن عوامل آلاینده هوا و گرم شدن کره‌زمین را انجام دهد. بر اساس این تعهدات از سال 2015 به این سو196 کشور ضمانت داده‌اند که هر کدام به اندازه سهم خود، این آلودگی‌ها را تا سال ۲۰۳۰ کاهش دهند. ایران نیز جزء این کشورهای متعهد است و باید ۱۲ درصد به صورت مشروط و چهار درصد غیرمشروط، سهم خود را در این پروژه به ثمر برساند.
صرفه‌جویی‌های معنی‌دار حاصل استفاده از انرژی‌های نو
کنوانسیون آب و هوایی سازمان ملل متحد که به اختصار UNFCCC نامیده می‌شود بیانگر این نکته است که در ایران به ازای هر یک هزار مگاوات نیروگاه بادی یا خورشیدی چیزی در حدود 90 میلیون لیتر گازوئیل کمتر مصرف می‌شود و یا از تولید 250 هزار تُن دی‌اکسیدکربن و همچنین مصرف 250 هزار مترمکعب آب جلوگیری به عمل می‌آید. پس از همین رهگذر می‌توان دریافت که توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر تا چه میزان می‌تواند کمک حال اقتصاد و سلامت در کشور ما باشد.
انرژی‌های تجدیدپذیر در حوزه اشتغال نیز می‌توانند بسیاری از گره‌های فروبسته را باز کنند. به رغم سهم پایین کشور ما در تولید برق تجدیدپذیر، در این بخش نزدیک به 45 هزار شغل ایجاد شده است.
نکته قابل تأمل اینجاست که ایران به لحاظ ظرفیت‌های قانونی منعی برای گسترش و توسعه در این زمینه ندارد و از این لحاظ همه امکانات لازم برای سرمایه‌گذاری بخش‌خصوصی در توسعه و یا احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر وجود دارد. گفته می‌شود هم‌اکنون برای سرمایه‌گذاری در این حوزه مشوق‌هایی مانند سهم هشت درصدی از عوارض قبوض برق وجود دارد که می‌تواند هر سال 1500 میلیارد تومان بودجه برای توسعه تجدیدپذیرها ایجاد کند.

اما و اگرهای احداث 10 هزارمگاوات نیروگاه تجدید پذیر
متولی اصلی توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر از سوی دولت، «سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی (ساتبا)» است که رئیس عالی آن معاون وزیر نیرو است. ساتبا در دولت جدید مبنا را بر این قرار داده است تا برنامه 10 هزار مگاواتی را با روش‌هایی جدید در حوزه سرمایه‌گذاری و حمایت و تشویق محقق کند.
برخی از آگاهان البته به این سنگ بزرگ به دیده تردید می‌نگرند. چون تولید برق به شکل سنتی‌اش نیز برای بخش‌خصوصی، با هزار اما و اگر روبه‌رو است و براین‌اساس تجدیدپذیرها بیشتر از بقیه می‌توانند دچار مشکل شوند.
مطالبات بخش‌خصوصی نیروگاهی از دولت، هر سال به میزان قابل‌توجهی بالاتر می‌رود و وزارت نیرو نمی‌تواند به سادگی این بدهی‌ها را به تولیدکننده بخش‌خصوصی برق بپردازد. در این میان وضع تولیدکنندگان برق تجدیدپذیر نیز دچار همین گونه مشکلات است. برای مثال می‌توان مشکلات ساتبا با دولت را یک بار دیگر مرور کرد. پرداخت نکردن کامل بودجه به ساتبا، معضلاتی در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر به وجود آورده که این نهاد را برای جلو بردن کارهای خود با مشکل مواجه کرده است.
در همین راستا چنین مشکلاتی از سوی رسانه‌ها نیز بازتاب زیادی داشته تا بلکه گرهی از کار باز شود. مثلاً، با وجود دریافت کل بودجه مربوطه در سال ۹۶ از طریق قبوض پرداختی مردم، تاکنون بیش از ۴۰۰ میلیارد تومان آن به ساتبا پرداخت نشده و بودجه نیمه نخست سال ۹۷ به مبلغ ۶۵۰ میلیارد تومان از مردم دریافت شد اما فقط ۱۰۰ میلیارد تومان از آن به ساتبا پرداخت شده است.
چنین وضعیتی باعث شده ساتبا نسبت به تعهدات خود در خرید تضمینی برق انرژی‌های تجدیدپذیر به سرمایه‌گذاران بخش‌خصوصی با مشکل مواجه شود و حتی در قسمت‌هایی به دلیل پرداخت نکردن به موقع، جریمه‌هایی نیز به آن اضافه شد. با این شیوه البته، بدهکاران، در بعضی موارد به علت پرداخت نکردن به موقع، مجبور به پرداخت جرائمی می‌شوند که هزینه آن در هیچ بودجه‌ای دیده نشده است. با چنین وضعیتی سازمان برنامه و بودجه دلیل خود از احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر در مناطق نسبتاً محروم را این گونه بیان کرده است که با برداشت از منابع مردمی، در حوزه توسعه و اشتغال‌زایی نیز گام مثبتی برداشته است.
بر این اساس نیروگاه‌های بادی، خورشیدی و زباله‌سوز در روستاها و مناطق محروم سرمایه‌گذاری شده‌اند، مانند نیروگاه بادی و خورشیدی مپنا در روستای کهک تاکستان با سرمایه‌گذاری ۸۰ میلیون یورو، سرمایه‌گذاری نیروگاه خورشیدی در روستای ابراهیم‌آباد همدان با حدود ۴۵ میلیون یورو، نیروگاه بادی آقکند مپنا و سیاهپوش و نیروگاه خورشیدی مهریز، اشکذر، اردکان، چاهک، فهرج، قشم و خوسف در مناطق محروم و روستایی صورت گرفته است. بنابراین به‌نظر می‌رسد کاهش بودجه تجدیدپذیرها به دلیل توسعه مناطق محروم توجیه ندارد.
حال مدیران ارشد حوزه انرژی کشور، احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر برق را به رغم موانعی که بر سر راه آن هست، در دستور کار خود قرار داده‌اند و بر همین پایه محمودکمانی معاون وزیر نیرو و رئیس سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) در آخرین اظهارات خود گفته بود بخش‌خصوصی حوزه تجدیدپذیرها همواره مورد حمایت دولت سیزدهم خواهند بود و مطالبات باقی مانده آنها نیز به‌طور جدی در دستور کار قرار خواهد گرفت.
وی همچنین تأکید کرده بود که نهاد تحت مدیریتش به جّد به‌ دنبال جذب سرمایه‌گذاران است و بر این پایه تاکنون ۳۲ هزار مگاوات درخواست ثبت شده و پیش‌بینی می‌کند که این عدد به ۵۰ هزار مگاوات نیز برسد.
او همچنین افزوده بود که هدف‌گذاری ۱۰ هزار مگاواتی برق هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند و باعث خلل در پرداخت مطالبات باقی‌مانده بخش خصوصی از ساتبا نخواهد بود و این در حالی است که در قسمت نیروگاه‌های مقیاس کوچک، ماه به ماه پرداخت بدهی‌ها صورت می‌گیرد.
فعالان بخش‌دولتی که متولی حوزه تجدیدپذیرها هستند معتقدند درحال‌حاضر هزینه تجهیزات مرتبط با این بخش رو به کاهش است. یعنی بابت هر کیلووات ساعت برق تجدیدپذیر که در گذشته ۲۰۰۰ دلار هزینه می‌شد، اکنون این رقم به ۶۰۰ دلار رسیده است. درعین‌حال ظرفیت بهره‌وری از ۱۴ درصد به ۲۲ و ۲۴ درصد رسیده است. یعنی هم هزینه‌ها کاهش یافته و هم اینکه به دلیل نوآوری، ضریب بهره‌وری بالا رفته است؛ بنابراین اگر قیمت گاز را با نرخ صادراتی محاسبه کنیم، نیروگاه‌های بادی و خورشیدی قابل رقابت با نیروگاه‌های فسیلی هستند، ضمن اینکه مضرات آلایندگی را نیز ندارند.
آنان همچنین بر این اعتقادند که مسیر تازه، وسیله‌ای برای احداث نیروگاه‌های جدید از محل ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید است یعنی به ازای سوخت صرفه‌جویی شده، تهاتر صورت می‌گیرد و سود سرمایه‌گذاری طی مدت سه تا چهار سال برمی‌گردد و حدود 6 تا هفت سال نیز تعهد وجود دارد. همچنین از آن تاریخ به بعد تولیدکنندگان به مدت ۲۰ سال برق تولیدی خود را عرضه خواهند کرد. به عبارت دیگر ما تعهد خرید تضمینی نداریم و خرید و فروش در بازار انجام می‌شود.
به هر رو آنچه مسلم است این است که در تمام جهان رویکرد پرداختن به برق تجدید‌پذیر و استفاده از انرژی‌های پاک و نو آنقدر اهمیت یافته که تقریباً همه سیاست‌ها در همین راستا رهبری خواهد شد تا مشکلات استفاده از حامل‌های انرژی هیدروکربوری برای همیشه از زندگی بشر رخت بربندد.
بی‌تردید برای کشوری با اقلیم متنوع ایران که شرایط توسعه این گونه‌های جدید ارزان و پاک انرژی را دارد هر روز غفلت، می-تواند خسارات جبران‌ناپذیری برای آینده نزدیک به وجود بیاورد. بنابراین باید در خصوص توسعه صنایع مربوط به تولید تجهیزات تولید برق تجدید‌پذیر توجه و اهتمام بیشتری به عمل آید.
بی‌شک بهره‌گرفتن از نیروگاه‌های برق تجدید‌پذیر برای همه کشورها گریزناپذیر است و از آنجا که ذخایر فسیلی در نهایت دیر یا زود تمام خواهد شد کشور ما هم دیگر نمی‌تواند با اتکا به منابع هیدروکربوری، نیازهای انرژی خود را پاسخ دهد و باید هر چه زودتر وداع خود با این منابع را آغاز کند. هرچند این وداع سخت باشد.
نظرات کاربران
نظر شما ؟
نام
 
آدرس صندوق الکترونیکی
   
نظرات کاربران