Alternate Text
۱۳۹۹/۰۵/۲۶    ۱۴:۳۹ کد خبر:990526079004
آرامش در حضور دریا
نگاهی به هم‌گونی علم روانشناسی و دریا؛

آرامش در حضور دریا

در طول سال‌ها مشاوره و روان‌درمانگری، شاهد بوده‌ام که بسیاری از مراجعه‌کنندگان ترجیح می‌دهند به جای استفاده از یک دارو برای درمان خود، از یک عنصر طبیعی جایگزین استفاده کنند. البته سعی کرده‌ام تا جایی که امکان دارد مراجعه‌کننده را به روانپزشک ارجاع ندهم و از تکنیک‌ها و روش‌های مناسب جایگزین دارو به‌ویژه ورزش، موسیقی درمانی و روش‌های آرام‌سازی ذهنی و.... استفاده کنم، که خوشبختانه در اکثر موارد کاملاً نتیجه‌بخش بوده است.

 بابک وزیری: روان شناس و روان درمانگر

 
 
 
با این حال لزوم و فایدۀ دارودرمانی را منکر نیستم اما به مواهب‌طبیعی و رویکرد‌های روانکاوی و روان‌درمانگری باور عمیقی دارم. حال در این رابطه به یک موهبت طبیعی موثر، بسیار قابل دسترس و ساده می‌پردازم.

تا به حال چند بار این جمله را شنیده‌اید؟ "واقعاً به تعطیلات در کنار دریا نیاز دارم ". افرادی که از روزمرۀ خود خسته هستند و نیاز به استراحت دارند، این جمله را تکرار می‌کنند. حتی ممکن است شما هم بارها این جمله را گفته باشید که البته کاملاً حق با شماست. مطالعات روان‌شناختی نشان می‌دهد که "کنار دریا" بودن نه تنها به فرد احساس آرامش می‌دهد، بلکه می‌تواند بیولوژی بدن او را نیز تغییر دهد، درواقع مقدار و نوع ترشح هورمون‌های بدن انسان را تغییر می‌دهد. در این مقاله قصد داریم به برخی از فواید "ساحل" و ارتباط آن با "آرامش روانی" انسان اشاره کنیم.

به عنوان یک متخصص روان‌شناس و روان‌درمانگر که مدت‌ها بر روی این پدیدۀ کاملاً در دسترس و تقریباً رایگان، تحقیق کرده‌ام، اطمینان می‌دهم که تأثیر شنا نه تنها بر روان انسان اثر مثبت و مشخصی دارد، بلکه حتی نگاه کردن به دریا و سکونت در کنار آن، همچون یک روش درمانی برای اضطراب، ترس، بدخوابی و... مؤثر است. تأثیر دریا روی مغز انسان موضوعی اثبات شده است. شاید از نظر افراد عادی صدای امواج اقیانوس خیلی معمولی باشد، اما شنیدن صدای امواج دریا، بوییدن نمک دریا (بوی دریا و حس کردن شن‌های ساحل زیر انگشتان پا) تأثیرات شگفت‌انگیزی روی انسان‌ها می‌گذارد. درحال‌حاضر این موضوع نیز از نظر "علم روانشناسی" کاملاً اثبات شده است. اگر شما از آن دسته افرادی هستید که درکنار دریا به دنیا آمده و زندگی کرده‌اید انسان خیلی خوش شانسی هستید. مطالعات انجام شدۀ اخیر روان‌شناسان بر روی تعداد زیادی از افرادی که در کنار دریا زندگی می‌کنند، ثابت کرده که تمام محیط‌های دریایی می‌توانند از نظر روحی و روانی تأثیر حیرت‌آوری روی سلامت ذهن بگذارند.

در قرن 18 پزشکان افراد را تشویق می‌کردند که در دریا حمام کنند زیرا اعتقاد داشتند این کار خواص درمانی دارد. این امر به عنوان پیشینۀ تاریخی اثر مثبت دریا بر روان انسان محسوب می‌شود. حتماً شما هم خواص حمام‌های گوگرددار و آب‌های طبیعی را شنیده‌اید. حتی اگر آن را تجربه نکرده باشید.

مواد درون این آب‌ها اثری به مراتب بیشتر از ترمیم بدن افراد را دارند و بر روی روان انسان نیز اثر می‌گذارد و در کنار آن سیستم ایمنی بدن را تقویت می کند که همین افزایش توان سیستم ایمنی، جسم انسان را در مقابل بیماری ‌ها مقاوم می‌کند. با تقویت سیستم ایمنی بدن، ترشح هورمون‌ها و فاکتور‌های مختلف بیوشیمیایی، جسم احساس بهتری کرده و احساس درد در بدن به شکل دیگری تجربه می شود که می تواند در روند درمان و بهبود بسیاری از بیماری‌ها مؤثر باشد.

تقریباً همه تجربه کرده‌اند که در کنار دریا خواب عمیق‌تر است. بعضی مواقع هم احساس درد در نقاط خاصی از بدن افزایش می‌یابد که نشان‌دهندۀ دردی پنهان در بدن است. در واقع با آرام شدن سیستم ایمنی، آژیر خطر به شکل درد به صدا در می‌آید. این دردها هشداری است که مغز از نقاط مختلف بدن دریافت می‌کند تا شخص به فکر معالجه و پیگیری منشاء درد بیفتد.

درحال‌حاضر در برخی از کشورهای پیشرفته با بهره‌گیری از تکنیک‌های علوم روان‌شناختی بیمارستان‌هایی را کاملاً رو به دریا احداث می‌کنند تا درمان برای بیماران موثرتر شود. در گذشته نیز در بعضی فرهنگ‌ها برای علاج بهتر بیماری‌، بیماران را در کنار دریا نگهداری می‌کردند زیرا اثرات مثبت دریا بر روی مغز انسان بسیار زیاد است و باعث آرامش و همچنین رساندن اکسیژن به آن می‌شود.

روان‌شناسان دریافته‌اند که دریا و صدای آن ناحیه‌ای از مغز را درگیر می‌کند که به آن کورتکس پیشین می‌گویند. این بخش مسئول تعقل، فکر، احساسات، عواطف و عکس‌العمل‌های فردی است. جالب است بدانید افراد هنگامی که در کنار دریا هستند، کورتکس پیشین مغز با تشخیص صدای دریا آگاهی و هوشیاری را بهبود می‌بخشد تا در شرایط پر استرس بهتر عمل ‌کند.

مولانا و صدای آب

از مطالب پر افتخار دانش در تاریخ ایران می توان به کشف جالب مولانا جلال‌الدین محمد، شاعر بلند آوازۀ ایرانی طی تحقیقی علمی اشاره کرد، وی پی برده بود که در هنگام باران، اگر افراد روانپریش را در کنار ناودان قرار دهند و آنها صدای باران را از این طریق بشنوند روی آنها اثری مثبت داشته و باعث آرامش‌شان می‌شود. مولانا از شنا و استفاده از چشمه‌های آب‌گرم نیز غافل نبوده است.

در تایید درک و آگاهی قدما بر اثربخشی آب بر روان آدمی می توان به اصل واژۀ "تفلیس"(پایتخت گرجستان) اشاره کرد. این واژه از ریشۀ تبلی گرفته شده که در زبان گرجی به معنای آب‌گرم است. به حمام‌های آب‌گرم موجود در تفلیس، حمام‌های آبانتوبانی نیز می‌گویند. حمام‌های گوگردی تفلیس از لحاظ ساختار کاملاً شبیه به حمام‌های سنتی ایرانی هستند. دمای آب در این حمام‌ها بین ۴۱ تا ۴۲ درجۀ سانتی‌گراد است. شاید بسیاری از شما نیز از استخرهای آب‌گرم سرعین نزدیک اردبیل استفاده کرده باشید. اردبیل با وجود چشمه‌های آب‌گرم سرعین، بزرگ‌ترین مرکز توریست درمانی کل ایران است. اردبیل ۱۱۸ دهانۀ چشمۀ معدنی دارد. گرم‌ترین آب، مربوط به چشمۀ «شابیل اردبیل» در «لاهرود»، اسیدی‌ترین آب، مربوط به چشمۀ «قورتورسویی» در جنوب «مشکین‌شهر» و بلندترین چشمه، «گاومیش» است.

بریده شد از این جوی جهان آب بهارا بازگرد و وارسان آب

از آن آبی که چشمۀ خضر و الیاس ندیدست و نبیند آن‌چنان آب

زهی سرچشمه‌ای کز فر جوشش بجوشد هر دمی از عین جان

روان و جانت آن‌گه شاد گردد کز این‌جا سوی تو آید روان آب




شعر زیبای سهراب‌سپهری با عنوان " آب را گل نکنیم " یکی از نادرترین قطعات شعر معاصر است که از آب سخن می‌گوید. این شعر همچون رودی از نقطه‌ای سرچشمه می‌گیرد و در نقطه‌ای دیگر پایان می‌یابد. این قطعه یکی از ارزشمندترین شاهکارهای معاصر است. در آغاز شاعر، آب و اتفاقات پیرامون آن را مطرح می‌کند و در انتها نیز از مردمی سخن می‌گوید که آب را گل آلود نمی‌کنند و قدر آن‌را می‌دانند. تعابیر ساده همراه با تصاویری که سهراب ارائه می‌دهد به حدّی زنده است که گویی شاعر ما را به تماشای یک تصویرنقاشی می‌برد و ما بدون آن که احساس کنیم، با تصویری روبه‌رو هستیم که در حال حرکت است.

آب را گل نکنیم

در فرودست انگار کفتری می‌خورد آب

یا که در بیشه‌ای دور سیره‌ای پر می‌شوید

یا در آبادی کوزه‌ای پر می‌گردد

آب را گل نکنیم




امواج دریا نقش مهمی را در سلامت و شادی فرد دارند. طبق تحقیقات انجام شده، زمانی که در ساحل هستیم بدن ما یون‌های منفی را جذب می‌کند که از برخورد امواج دریا با هوا تشکیل شده و بدن اکسیژن بیشتری دریافت می‌کند که بتواند سطوح سروتونین را تنظیم کند.

سروتونین ماده‌ای است که اضطراب را کنترل و احساس آرامش را به فرد القا می‌کند ( گویا که فرد یوگا انجام داده است) بنابراین صدای دریا و اقیانوس استرس را کاهش می‌دهد.

متخصصان به این نتیجه رسیده‌اند که صدای دریا سطح کورتیزول را که هورمون استرس است پایین می‌آورد و باعث آرامش فرد می‌شود.

روان‌شناسان همچنین به اثبات رساندند که صدای دریا می‌تواند تداعی‌کنندۀ صدای قلب مادر در جنین باشد. لذا با صدای ضربان قلب مادر در آرام کردن فرد یکسان است، زیرا تأثیر عاطفی زیادی بر روی احساسات انسان دارد.

متخصصان روان‌شناسی معتقدند که یکی از علل آرامش در کنار دریا این است که فرد در هنگام قدم زدن در ساحل احساس امنیت بالایی می‌کند. مثلاً مطمئن است که هیچ حیوان درنده‌ای در آن حوالی وجود ندارد. سطح دریا نیز بسیار صاف بوده و افق دید عمیقی به ما می‌بخشد و همین امر حس امنیت و استقامت را افزایش می‌دهد.

حمام آفتاب در ساحل نیز تأثیرات بسیار خوبی بر روی سیستم اندورفین دارد. این سیستم مسئول آزاد کردن غدد درون‌ریز است. این مواد شیمیایی باعث می‌شوند فرد در هر لحظه احساس شادی داشته باشد. البته باید توجه داشت که در زمان حمام آفتاب استفاده از کرم ضدآفتاب و مرطوب نگه داشتن بدن الزامی است.

اکثر ما آن‌چنان که به سلامت جسم اهمیت می‌دهیم به سلامت روح‌مان اهمیت نمی‌دهیم. برخی افراد اهمیت سلامت مغز را هم انکار می‌کنند. در دنیا فعالیت‌هایی وجود دارند که هم‌زمان تأثیر مثبت روی جسم و ذهن می‌گذارند، مثل ورزش کردن که بارزترین اثر آن روی جسم است و این را شنیده‌ایم که عقل سالم در بدن سالم است.

واقعیت این است که ما باید بتوانیم بین ذهن و جسم‌مان تعادل برقرار کنیم. تا کنون مطالعات زیادی در خصوص تأثیر دریا روی مغز شده است که همه نشان دهندۀ این است که باید یکی از مقاصد سفر ما مقاصد ساحلی باشد، چراکه این مقاصد به ما کمک می‌کنند تا بتوانیم خودمان و در واقع ذهن‌مان را شارژ کنیم.

به طور کلی رنگ سبز و یا آبی دریا غم را برطرف می‌کند درحا‌ل‌حاضر مبحث رنگ‌ها و اثرات آن در روان‌شناسی کاربرد فراوانی دارد. مطالعات نشان داده که رنگ‌های مختلف باعث ایجاد تأثیرات روحی و جسمی می‌شوند. برای مثال، رنگ آبی باعث کم شدن استرس می‌شود و معمولاً در محیط‌های تجاری از آن استفاده می‌کنند تا حس آرامش را القا کند

اثر استشمام بوی دریا

وقتی که اولین بار پای‌تان را روی شن‌های ساحل می‌گذارید و اجازه می‌دهید تا شش‌های‌تان پر از بوی هوای نمکی دریا شود مغز شما فوراً واکنش نشان می‌دهد و از فواید آن بهره می‌برد. در واقع یون‌های منفی که همان یون‌های اکسیژن با الکترون‌های همراه هستند و در هوای اقیانوسی وجود دارند باعث آرامش ذهن می‌شوند.

گفته می‌شود که یون‌های منفی قابلیت ضد افسردگی دارند که این موضوع را یکی از دانشمندان به نام دکتر کلارنس در سال ۱۹۳۲ کشف کرده بود او در واقع روی یکی از همکارانش تحقیقاتی انجام داد و متوجه شد که خلق‌وخوی همکارش با توجه به نوع یون تغییر می‌کند.

وقتی صحبت از شن‌های ساحل در زیر پا می‌شود منظور راه رفتن روی شن‌های ساحل با پای برهنه است که نشان داده می‌تواند تأثیر شگرفی روی بدن و ذهن داشته باشد که تأثیر دیگر دریا روی مغز است.

در واقع شبکه‌ای از اعصاب و نقاط حساس را در خود دارد و پای انسان‌ها نیز این قابلیت را دارد که یون‌های آزاد روی زمین را جذب کند. درست مثل شش‌های انسان که می‌تواند یون‌های آزاد در هوا را جذب کند. درحا‌ل‌حاضر دانش رفلکسولوژی و یا بازتاب‌درمانی در روان‌شناسی سلامت کاربرد فراوانی دارد ماساژ کف پا نیز اثری شگرف بر روی آرامش انسان دارد و راه رفتن با پای برهنه بر روی ماسه‌های کنار ساحل برای شما می‌تواند یک بازتاب درمانی رایگان باشد.

در تحقیقاتی که در سال ۲۰۱۲ صورت گرفت مشخص شد تأثیر مثبت دریا روی مغز رابطۀ مستقیمی با بالا بردن سلامتی جسم و روح دارد. بودن در کنار دریا، شنیدن صدای امواج و حتی بوییدن نمک آن، کمک می‌کند تا مغز همۀ حس‌های خویش را به کار بیاندازد و یک تمرین برای تقویت اعصاب است زیرا در کنار دریا تمام پنج حس لامسه، بویایی، بینایی، شنوائی و چشایی تغییر می‌کنند.

البته این احساسات فقط در کنار دریا تقویت نمی‌شوند بلکه در کنار یک آبشار و مخصوصاً زمانی که باد تراوشات آب در‌حال فرو ریختن را به روی صورت شما می‌زند حس و حال تازه‌ایی پیدا می‌کنید. برخی معتقدند که در کنار آبشار احساس جوانی می‌کنند. در کنار یک دریاچه و یا رودخانه نیز حال و هوای شما تازه می‌شود.

اکثر افراد در کنار جایی که آبی در آن جمع شده، احساس آرامش دارند. وقتی اطراف ما را آب احاطه کرده، نگاه کردن به آب و گوش کردن به صدای آن، ذهن بیش از حد درگیر و مشغول ما را در وضعیت آرام و خواب‌آوری قرار می‌دهد، در این حالت، ذهن با روش متفاوتی افکار را پردازش می‌کند که منجر به آرامش و خلاقیت بیشتر و افزایش تندرستی می‌شود.

وقتی صدای برخورد امواج اقیانوس را می‌شنویم، در وضعیت مراقبه یا مدیتیشن قرار می‌گیریم. صدای امواج، الگوهای امواج مغزی را تغییر داده و باعث حالت آرامش و مراقبه می‌شود. حتی نگاه کردن به آب باعث می‌شود مغز به آرامش رسیده و در واقع فواید زیادی از جمله کاهش افسردگی، کاهش استرس و اضطراب، بهبود نظم ذهنی و بهتر شدن الگوهای خواب دارد. اگر بتوانید یک دستگاه ثبت امواج مغزی را با خود کنار دریا ببرید، مشاهده می‌کنید که در کنار دریا شکل امواج مغزی شما تغییر خواهد کرد. نزدیک آب، مغز ما از حالت مشغول به حالت آرامش تغییر وضعیت پیدا می‌کند که به طور طبیعی منجر به باز شدن ذهن می‌شود، چون دیگر روی میلیون‌ها افکاری که در چرخش هستند و اغلب منجر به استرس و اضطراب می‌شوند، متمرکز نیست. وقتی مغز شما در وضعیت آرامش است، نسبت به افکار خلاقانه و الهام گرفته بازتر است. در حقیقت وضعیت مغز را تغییر داده و به آن استراحت می‌دهیم که باعث ایجاد یک محیط ذهنی بهتر برای بصیرت و خوداندیشی می‌شود.

پس اگر دنبال راهی هستید تا ذهن‌تان را آرام کنید، جایی بروید که فضای آبی شما را احاطه کند. چه کنار اقیانوس باشید یا کنار یک چشمه در نزدیکی محل زندگی خود، به هر حال آب تأثیری قوی روی مغز دارد و باعث افزایش نظم و ظرفیت ذهن، شادی و تندرستی می‌شود.

حال در انتها خالی از لطف نیست اگر اشاره‌ایی به این حدیث از امام معصوم داشته باشیم:

امام رضا علیه السلام فرمود که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

النَّظَرُ فِی ثَلَاثَةِ أَشْیَاءَ عِبَادَةٌ النَّظَرُ فِی وَجْهِ الْوَالِدَیْنِ وَ فِی الْمُصْحَفِ وَ فِی الْبَحْرِ

نگاه کردن به سه چیز عبادت است. نگاه کردن به چهرۀ پدر، نگاه کردن به قرآن و نگاه کردن به دریا.

بحار‌الأنوار (ط - بیروت)، ج ۱۰، ص۳۶۸؛ صحیفة الرضا علیه السلام- ترجمۀ حجازى، ص۸۲
نظرات کاربران
نظر شما ؟
نام
 
آدرس صندوق الکترونیکی
   
نظرات کاربران