Alternate Text
اینجا محل تبلیغ شماست
مقالات مرتبط
۱۳۹۸/۰۵/۳۰    ۱۵:۴۰ کد خبر:980530078929
مزایای بی‌شمار دریایی که برای مسئولان ناشناخته است
تفکرات نوین راهگشای شکل‌گیری تمدن نوین دریایی در ایران؛

مزایای بی‌شمار دریایی که برای مسئولان ناشناخته است

بیش از هزار سال قبل کلمه «مدنیه» توسط ابونصر فارابی در کتابی با عنوان «السیاسه و المدنیه» در سال 339 ه.ق مطرح گردید که بر اساس آن، فارابی معتقد بود شهرها دارای روش و سبک زندگی ناشی از قوانین و شریعت هستند.
ابن‌خلدون نیز در سده هشتم و نهم قمری از واژه «حضاره» استفاده کرده ‌است که به نوع استقراریافته زندگی و یا زندگی غیرمهاجر و کوچ‌نشین اشاره می‌کند.
بعدها این واژه توسط ساموئل‌جانسون در سال 1772میلادی با کلمه Civilization به معنای «تمدن» وارد فرهنگ لغات انگلیسی شد. سپس توسط لبوک در سال 1870 میلادی در مباحث مردم‌شناسی و در سال 1881میلادی توسط ادوارد تیلور در مطالعات بشر و تمدن مطرح شد. در نهایت روزنتال، عمران و شهری کردن را مترادف با تمدن معنا کرد. بنابراین اگر بخواهیم تمدن را معنا کنیم به عبارتی باید آن را نوعی آباد کردن و ساختن محیط زندگی بدانیم. در نتیجه، تمدن نوین دریایی؛ آبادسازی و ساختن محیط زندگی انسان‌ها ناشی از جغرافیای دریایی است. اگر گذری در تاریخ ایران داشته باشیم به راحتی متوجه می‌شویم که ایران دارای تمدن دریایی کهن بوده است. بندر سیراف نمونه بارز از این تمدن دریایی کهن در سال‌های دور بوده که تا قرن چهارم هجری قمری دارای آوازه و شهرت فراوان بوده است که بعد از آن جزیره قیس (کیش امروزی) دارای عظمت گردید. بدون هیچ گونه شک و تردیدی و باید بیان کرد که ادامه حیات در کشورهای جنوبی حاشیه خلیج‌فارس تا چند 10 سال پیش مدیون فعالیت این بنادر و جزایر در خلیج‌فارس است. همچنین شکوه و جلال بندر تیس(تیز) در سواحل مکران که حتی در زمان حمله اسکندر به ایران از آن یاد شده، وجود داشته است اما تمامی این تمدن‌کهن دریایی طی سه چهار قرن گذشته متوقف و رو به افول و نزول قرار گذاشت.
علل مختلفی برای این افول وجود دارد که برخی آن را ضعف حاکمان داخلی ایران، استعمار کشورهای خارجی و برخی سختی‌های فعالیت در محیط دریا و آب و هوای نامناسب در مناطق جنوبی ایران دانسته‌اند. اما چطور ممکن است که در همین عصر حاضر، تمدن دریایی در کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس به خصوص در امارات متحده عربی به سرعت و با شتاب روزافزونی شکل گرفته و توسعه یافته است؟ با وجود آنکه بسیاری از سیاست‌مداران، آن کشور را مستعمره کشورهای غربی می‌دانند. در سختی فعالیت‌های دریایی و یا محیط دریا و آب و هوای نامناسب نیز تفاوتی با حاشیه شمالی خلیج‌فارس وجود ندارد، چه ‌بسا در حاشیه شمالی خلیج‌فارس، وضعیت آب و هوایی بهتر از حاشیه جنوبی آن باشد. همچنین این سوال مطرح است که چرا رشد و توسعه تمدن‌ دریایی در شهرهای سواحل دریای‌خزر که از آب و هوای کاملاً مطلوبی برخوردار است به چشم نمی‌خورد؟ در نهایت باید به ضعف دولت‌مردان ایران اشاره کرد. اما بعد از انقلاب‌اسلامی دولتمردان ایرانی نیز دارای تحصیلات و مدعی‌تر از حاکمان و خلفای کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس هستند. پس این عامل را هم باید مردود دانست. بنابراین سؤال همچنان باقی است که چرا توسعه و پیشرفت در تمدن دریایی ایران متناسب با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و حتی کشورهای آسیای‌شرقی (نمونه کشورهای اسلامی مانند مالزی و اندونزی) پیش نرفته است و روزبــه‌روز به عقب‌مـــــاندگی آن افـــــــزوده
می‌شود؟
برای اینکه به این سؤال پاسخ داده شود باید بیان داشت که اصولاً هیچ تفکر و درک مشترکی برای لزوم توسعه و پیشرفت تمدن دریایی در کشور وجود ندارد. به عبارت ساده‌تر هنوز برای بسیاری از مردم و دولتمردان، لزوم توجه به تمدن دریایی روشن نشده است. برای همین نیاز است که ابتدا باید به اهمیت و ضرورت توجه به تمدن دریایی پرداخته شود.
در حال حاضر ناوگان تجاری و نفتکش، ناوگان صیادی سنتی و نیمه‌صنعتی و در نهایت نیروی دریایی و صنایع وابسته به کشتی‌سازی عمده فعالیت‌های ایران در حوزه دریا به شمار می‌رود که این فعالیت‌ها با توجه به نیاز اقتصادی کشور به واردات کالاهای مورد نیاز، صادرات نفتی و غیرنفتی، تأمین منابع غذایی و در نهایت تأمین امنیت دریایی به مرور زمان شکل گرفته است. تصویر حاضر از فعالیت‌های دریایی در ایران به خوبی نشان می‌دهد که ما در توسعه صنایع و تجارت، فعالیت اقتصادی و حتی نظامی به سمتی حرکت کرده‌ایم که حیات ما به آن وابسته بوده است، در حالی که حرکت تمامی فعالیت‌های اقتصادی در جهان به صورت خودجوش در مسیری است که منفعت و سودی در آن وجود داشته باشد. در نتیجه یکی از پاسخ‌ها به این سؤال که «چرا فعالیت‌های اقتصادی در ایران به سمت محیط دریایی نبوده است»؟ این است که بسیاری از منافع و ثروت‌های موجود در دریا برای ایرانیان ناشناخته باقی مانده است.
در دنیای امروز بیش از 120 فعالیت اقتصادی در دریاها انجام می‌شود که به جرئت می‌توان گفت بسیاری از مردم حتی نام آنها را هم نشنیده‌اند اما به راستی چه میزان از این نوع فعالیت‌ها برای مردم و دولتمردان ما شناخته شده است؟ یکی دیگر از علل عدم‌توجه به منابع دریایی،»نفت» است. این نفت بلای خانمان‌سوز ایران شده است زیرا ایران با هزینه ناچیز به منابع سرشار و خدادادی دست پیدا کرده است و برای همین توجهی به سایر منابع نکرده و ندارد اما اگر روزی نفت و گاز ایران تمام شد، دولت برای درآمدزایی چه اماناتی را در اختیار دارد؟ برای شناسایی منابع پرسود دریایی به فرهنگ‌سازی با استفاده از سیستم آموزشی، قدرت نخبگان و اهل قلم و قدرت رسانه نیاز داریم اما ترویج فرهنگ دریایی به تنهایی باعث ایجاد تمدن دریایی نخواهد شد.
در کنار ترویج فرهنگ دریایی باید به موضوع مهم‌تری اشاره کرد. آن هم این است که برای انجام هر فعالیت اقتصادی در کشور باید زیرساخت‌هایی فراهم شود. این موضوع را با یک اصل مهم نظامی تشبیه می‌کنم و آن اصل تأمین است. برای ایجاد فعالیت‌های اقتصادی باید اصل تأمین توسط دولت فراهم شود. تأمین در فعالیت اقتصادی شامل امنیت اقتصادی، امنیت سرمایه‌گذاری و برگشت سود، امنیت نظامی منطقه (حفاظت فیزیکی منطقه)، تأمین منابع انرژی مورد نیاز، تأمین محیط‌زیست مناسب (آب و هوا و آب شرب)، تأمین ارتباطات و... است. قاعدتاً نباید انتظار داشت که سرمایه‌گذاران برای انجام فعالیت اقتصادی به منطقه‌ای بروند که در تأمین انرژی برق، تأمین آب شرب و... مشکل داشته باشد. یک سرمایه‌گذار که حتی از سود خود مطمئن نیست برای ایجاد یک بنگاه اقتصادی به ساخت راه‌های ارتباطی اقدام نمی‌کند. سرمایه‌گذاران برای دریافت سود مناسب به سمت مکان‌هایی می‌روند که تأمین مناسبی در آنجا وجود داشته باشد و سیاست‌های به ظاهر تشویقی دولتی مانند معافیت مالیاتی و ... هیچگاه برای سرمایه‌دار تشویق محسوب نمی‌شود بلکه این فقط تضمین سود و کسب ثروت است که برای هر سرمایه‌داری مهم است. بنابراین دولت ایران نیز باید برای جذب سرمایه‌داران در مناطق ساحلی (به خصوص در جنوب‌کشور) به اصل تأمین در این مناطق توجه کند. در این خصوص باید این مطلب را نیز بیان کرد که کارها و فعالیت‌ها به صورت دستوری و با استفاده از نهادها و ارگان‌های دولتی – کاری که سالیان سال در حال انجام است - نمی‌تواند موجب رونق فعالیت‌های اقتصادی در یک منطقه شود زیرا رونق فعالیت اقتصادی در ایجاد تأمین مناسب و واگذاری تمامی فعالیت‌های اقتصادی به بخش‌خصوصی است، موردی که علی‌رغم تأکید در اصل 44 قانون اساسی همچنان مغفول مانده و اقتصاد ایران را یک اقتصاد نهادگرا نگه ‌داشته است.
همچنین دولت باید محیط‌های اقتصادی را برای انجام فعالیت‌های اقتصادی بازتر کند. در این‌ خصوص باید به نگرش تحلیل سیستمی اشاره کرد. زمانی که بازدهی یک سیستم در وضعیت مطلوب با اهداف و خروجی مورد انتظار یکی است، نخبگان با باز کردن محیط سیستم باعث افزایش بازده یا راندمان می‌شوند. در خصوص رونق فعالیت‌های اقتصادی به ‌خصوص در بخش گردشگری باز کردن محیط موجب افزایش راندمان خواهد شد. دولت ایران باید به صورت خیلی جدی در خصوص جایگزین کردن سایر منابع درآمدی به جای منابع درآمدی تک‌محصولی مانند نفت اقدام کند.
در خاتمه باید گفت دنیا با شتاب و سرعت در حال پیشرفت است و برای اینکه ایران از این پیشرفت عقب نماند باید در مسیر پیشرفت تمدن نوین دریایی قرار بگیرد که برای این منظور نیاز به تزریق افکاری نوین در جامعه وجود دارد. این افکار نوین در سایه رشد فرهنگ مطالعه، پرورش تفکر و در نهایت رشد و حمایت از نخبگان برتر در کشور حاصل خواهد شد.

مهدی باغبان
نظرات کاربران
نظر شما ؟
نام
 
آدرس صندوق الکترونیکی
   
نظرات کاربران